EU-koolstofregels hervormen concurrentie tussen Tanger Med en Zuid-Europese havens

Nieuwe regels van de Europese Unie die gericht zijn op het verminderen van emissies uit maritiem transport worden een steeds belangrijker factor in de concurrentie tussen havens aan beide zijden van de Straat van Gibraltar. Nu koolstofkosten deel uitmaken van de berekeningen van rederijen, heroverwegen exploitanten routes, overslagpunten en de totale kosten van het verplaatsen van goederen via Europese havens.

Deze verschuiving heeft de haven van Tanger Med in een potentieel voordelige positie geplaatst. Gelegen buiten de Europese Unie maar dicht bij Spanje, kan de Marokkaanse haven dienen als een belangrijk overslagpunt dat Europa verbindt met Azië, Afrika en de Amerika's.

De verandering is gekoppeld aan het Europese Emissiehandelssysteem (EU ETS), dat vereist dat rederijen vergunningen aanschaffen die de emissies dekken die ontstaan tijdens vaarten die onder het systeem vallen. Naarmate het systeem zich heeft uitgebreid, zijn koolstofuitgaven een extra operationele kost geworden voor maritieme exploitanten.

Vanaf 2026 zijn rederijen verplicht om 100% van de gedekte emissies te verantwoorden, vergeleken met 40% in 2024 en 70% in 2025. De reikwijdte is ook uitgebreid van alleen koolstofdioxide naar methaan en lachgas.

Het nieuwe kader voegt een milieuelement toe aan de traditionele criteria voor havenselectie. Rederijen hebben historisch gezien gefocust op factoren zoals behandelingskosten, capaciteit, omlooptijden, connectiviteit en logistieke efficiëntie. Kosten gerelateerd aan koolstof worden nu een andere overweging bij het ontwerpen van maritieme netwerken.

Vaarten tussen twee EU-havens vallen onder volledige dekking van het systeem, terwijl vaarten die een EU-haven met een niet-EU-haven verbinden onder verschillende dekkingsregels vallen. Emissies die ontstaan terwijl schepen in Europese havens zijn, worden ook in aanmerking genomen.

Naarmate de verplichtingen toenemen, kan de financiële impact van emissies significanter worden, wat rederijen kan aanmoedigen om de organisatie van bepaalde overslagoperaties te heroverwegen.

Dit betekent echter niet noodzakelijk dat Europese havens zaken zullen verliezen. Het creëert echter een stimulans voor rederijen om te onderzoeken of sommige overslagactiviteiten efficiënter kunnen worden uitgevoerd via nabijgelegen niet-EU-hubs.

Europese beleidsmakers hebben het risico voorzien dat rederijen overslagoperaties naar naburige havens buiten de Unie zouden kunnen verplaatsen, uitsluitend om hun blootstelling aan het koolstofsysteem te verminderen. Als gevolg hiervan heeft de EU specifieke regels vastgesteld met betrekking tot bepaalde nabijgelegen niet-EU-havens die aanzienlijke overslagactiviteiten hebben.

Tanger Med en de haven van Port Said East in Egypte behoren tot de havens die binnen dit regelgevingskader worden beschouwd. Het doel is om mogelijke omzeiling van de EU-klimaatregels te beperken door de verplaatsing van containeroverslag naar nabijgelegen havens buiten de Unie.

Daarom elimineert de locatie van Tanger Med buiten de EU niet automatisch de kosten gerelateerd aan koolstof. Europese regelgeving omvat mechanismen die zijn ontworpen om overslagpatronen te monitoren en prikkels voor kunstmatige omleidingen te verminderen.

Desondanks kunnen rederijen hun netwerken nog steeds herontwerpen wanneer alternatieve routes een meer competitieve combinatie van logistieke efficiëntie en operationele kosten bieden.

Deze ontwikkeling is bijzonder significant voor de concurrentie tussen Tanger Med en de haven van Algeciras in Spanje. Gelegen aan tegenovergestelde zijden van de Straat van Gibraltar, concurreren de twee havens rechtstreeks om containerverkeer en overslagactiviteiten.

Recente trends geven aan dat Tanger Med zijn positie in het Middellandse Zee containerverkeer heeft weten te versterken, terwijl de overslagactiviteit in Algeciras onder druk staat. Volgens de cijfers die in de analyse worden geciteerd, daalden de overslagvolumes in Algeciras van ongeveer 5,2 miljoen TEU naar ongeveer 4,6 miljoen.

De analyse schatte ook dat het aandeel van Tanger Med in het verkeer dat de Middellandse Zeehavens binnenkomt, in 2026 ongeveer 37% bedraagt als gemeten in TEU-mijlen, vergeleken met ongeveer 20% voor Algeciras.

Deze ontwikkelingen suggereren dat havens concurrentie niet langer uitsluitend wordt bepaald door geografische nabijheid. Kosten voor milieuvriendelijkheid, netwerk efficiëntie en het vermogen om competitieve overslagdiensten te bieden, worden steeds belangrijker.

Echter, de groeiende betekenis van Tanger Med kan niet uitsluitend worden toegeschreven aan de EU-koolstofmarkt. De Marokkaanse haven had zich al gevestigd als een belangrijke internationale maritieme hub voordat het EU ETS begon met het dekken van de scheepvaart.

De ontwikkeling is ondersteund door grote infrastructuurinvesteringen, een strategische positie op het kruispunt van belangrijke maritieme routes en sterke banden met internationale rederijen.

In 2025 verwerkte Tanger Med meer dan 11,1 miljoen TEU, wat een jaarlijkse stijging van 8,4% vertegenwoordigt. Tijdens het eerste kwartaal van 2026 bereikte het totale vrachtverkeer ongeveer 38,8 miljoen ton, een stijging van 3,2% ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder.

Deze cijfers tonen aan dat de concurrentiekracht van de haven is gebaseerd op een breder model dat infrastructuur, connectiviteit, logistiek en overslagcapaciteit combineert. De koolstoffactor voegt een ander potentieel voordeel toe, maar is niet de enige verklaring voor de prestaties van Tanger Med.

Tegelijkertijd houdt Brussel in de gaten hoe het EU ETS maritieme netwerken beïnvloedt, met name het gebruik van naburige havens buiten de Europese Unie. Toekomstige aanpassingen aan de regels blijven mogelijk als beleidsmakers concluderen dat aanzienlijke hoeveelheden activiteit van Europese havens worden afgeleid.

Dergelijke veranderingen kunnen het concurrentie-evenwicht wijzigen en sommige van de voordelen die momenteel verbonden zijn aan het opereren buiten het EU-regelgevingskader verminderen.

Voor Europese beleidsmakers blijft het doel om maritieme emissies steeds kostbaarder te maken om schonere schepen, brandstoffen en technologieën aan te moedigen. Toch kan het beleid ook onbedoelde gevolgen hebben voor de geografie van de wereldwijde scheepvaart en de concurrentie tussen havens.

Tanger Med lijkt goed gepositioneerd om te profiteren van deze veranderende omgeving dankzij zijn locatie buiten de EU, nabijheid van de Europese markten, uitgebreide infrastructuur en sterke overslagactiviteit. Het langdurige voordeel zal echter afhangen van hoe de Europese regelgeving evolueert en of de Marokkaanse haven kan blijven voldoen aan de eisen van rederijen op het gebied van competitieve kosten, efficiëntie en betrouwbare connectiviteit.