Trumps plan voor een 'Vredesraad' afgewezen door grootmachten

Friday 30 January 2026 - 14:25

De poging van de Amerikaanse president Donald Trump om de Verenigde Naties te omzeilen met de oprichting van een nieuwe 'Vredesraad' heeft geleid tot wijdverspreide scepsis onder grote wereldmachten. Veel van hen hebben het idee verworpen en hun steun aan het al decennia bestaande VN-systeem herbevestigd. Wat aanvankelijk werd gepresenteerd als een beperkt initiatief gericht op het toezicht op de toekomst van Gaza, is uitgegroeid tot een veel ambitieuzer voorstel, wat alarmbellen doet rinkelen over de intentie om de VN-Veiligheidsraad te beconcurreren of zelfs te vervangen.

Trumps plan voorzag in een kleine groep wereldleiders, onder zijn voorzitterschap, die de volgende fasen van het staakt-het-vuren in Gaza zou begeleiden. Het concept werd echter al snel uitgebreid tot een orgaan dat conflicten wereldwijd zou kunnen bemiddelen, een stap die algemeen werd geïnterpreteerd als een poging om het gezag van de Veiligheidsraad over internationale vrede en veiligheid te ondermijnen. Verdere controverse ontstond over het handvest van de raad, dat Trump vetorecht verleent over beslissingen en de samenstelling ervan en hem in staat stelt voorzitter te blijven totdat hij ervoor kiest af te treden.

Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio probeerde de zorgen te temperen door tegen wetgevers te zeggen dat de onmiddellijke focus van de raad nog steeds op Gaza ligt en dat deze niet bedoeld is als vervanging van de Verenigde Naties. Hij betoogde dat de rol van de VN in Gaza grotendeels beperkt is gebleven tot humanitaire hulp. Toch hebben Trumps publieke uitspraken, waarin hij suggereerde dat de raad uiteindelijk de VN zou kunnen vervangen, zowel bondgenoten als tegenstanders onrustig gemaakt en een felle tegenreactie van VN-functionarissen uitgelokt.

VN-secretaris-generaal Antonio Guterres benadrukte dat de verantwoordelijkheid voor wereldwijde vrede en veiligheid volledig bij de Verenigde Naties ligt, met name bij de Veiligheidsraad, waarvan de beslissingen bindend zijn onder internationaal recht. Hij benadrukte dat geen enkele alternatieve coalitie wettelijk universele naleving kan afdwingen in zaken van vrede en veiligheid. Soortgelijke sentimenten klonken door in diplomatieke verklaringen en privégesprekken, waarbij veel regeringen Trumps initiatief zagen als een bedreiging voor de internationale orde van na de Tweede Wereldoorlog.

Analisten zeggen dat de verruimde reikwijdte van het voorstel de aantrekkingskracht ervan heeft ondermijnd. Richard Gowan van de International Crisis Group merkte op dat landen die aanvankelijk open stonden voor een initiatief gericht op Gaza, wantrouwend werden toen de raad steeds meer leek op een platform dat draaide om Trumps wereldwijde ambities. Volgens Gowan had een smaller mandaat, beperkt tot Gaza, mogelijk een bredere Europese deelname kunnen aantrekken.

Belangrijke wereldspelers, waaronder China, Frankrijk, Rusland en het Verenigd Koninkrijk, hebben geweigerd of hebben geen intentie getoond om zich bij de raad aan te sluiten, net als economische zwaargewichten zoals Japan en Duitsland. De diplomatieke spanningen liepen verder op toen de uitnodigingen om deel te nemen samenvielen met Trumps controversiële opmerkingen over Groenland en waarschuwingen aan het adres van Europese bondgenoten, wat leidde tot scherpe reacties van Canada, Denemarken en andere landen. Hoewel Trump later zijn standpunt over Groenland verzachtte, droeg de episode bij aan de onrust rond het initiatief.

In Europa hebben leiders zich expliciet tegen het initiatief uitgesproken. De Britse premier Keir Starmer bevestigde de steun van het Verenigd Koninkrijk aan de VN tijdens gesprekken met Guterres in Londen, terwijl Frankrijk, Spanje en Slovenië hun zorgen uitten over overlappende mandaten en conflicten met het VN-kader. De Franse president Emmanuel Macron waarschuwde dat het voorstel ernstige vragen opriep over de principes en de structuur van de Verenigde Naties, terwijl Spanje bezwaar maakte tegen zowel de uitsluiting van de Palestijnse Autoriteit als de werking van de organisatie buiten het VN-toezicht.

Ook onder rivalen van de VS was de tegenstand sterk. De Chinese VN-ambassadeur Fu Cong verwierp elke aanpak die één land de uitkomst laat dicteren en pleitte in plaats daarvan voor versterking van de Verenigde Naties en een herbevestiging van de onvervangbare rol van de Veiligheidsraad. Hij waarschuwde tegen het omzeilen van de VN via alternatieve mechanismen.

Tot nu toe hebben slechts ongeveer 26 van de circa 60 uitgenodigde landen zich bij de raad aangesloten, terwijl verschillende Europese staten de uitnodiging hebben afgewezen. India moet nog een definitief besluit nemen en de uitnodiging aan de Canadese premier werd ingetrokken. Mensenrechtenorganisaties hebben felle kritiek geuit. Critici beschrijven het initiatief als ongeloofwaardig en waarschuwen dat het de multilaterale instellingen eerder zal verzwakken dan conflicten zal oplossen.

Acht landen met een moslimmeerderheid die zich aansloten, gaven een gezamenlijke verklaring uit die zich specifiek richtte op Gaza en steun voor een Palestijnse staat, waarbij opvallend genoeg geen steun werd uitgesproken voor Trumps bredere mondiale visie. Waarnemers suggereren dat dit een pragmatische poging is om de dialoog over Gaza aan te gaan in plaats van een algehele herordening van de internationale diplomatie te steunen. Ondanks de turbulentie blijven analisten twijfelen of het initiatief een serieuze bedreiging op lange termijn vormt voor de Verenigde Naties.