Voormalige Europese leiders dringen aan op EU-acties tegen Israël's E1-nederzettingsproject

Monday 05 - 11:46

Meer dan 500 voormalige Europese diplomaten, ministers en hoge functionarissen dringen er bij de Europese Unie op aan om concrete maatregelen te nemen tegen de uitbreiding van nederzettingen door Israël in de bezette Westelijke Jordaanoever, waarbij het controversiële E1-project centraal staat in de hernieuwde diplomatieke druk.

In een open brief gepubliceerd in de Franse krant Libération op 5 oktober, stellen de voormalige functionarissen dat de EU verder moet gaan dan uitingen van bezorgdheid en maatregelen moet aannemen die gericht zijn op instellingen en bedrijven die betrokken zijn bij de bouw van nederzettingen.

De ondertekenaars omvatten de voormalige Franse premiers Dominique de Villepin en Alain Juppé, de voormalige Italiaanse premier Massimo D’Alema, de voormalige Belgische premier Yves Leterme en de voormalige Zweedse premier Stefan Löfven. Ook de voormalige voorzitters van het Europees Parlement, Josep Borrell en Enrique Barón Crespo, behoren tot de steunbetuigers van de oproep.

E1-project wordt brandpunt van Europese kritiek

Het E1-gebied, gelegen ten oosten van Jeruzalem tussen de stad en de Israëlische nederzetting Ma’ale Adumim, is een van de meest gevoelige punten in het geschil over de uitbreiding van nederzettingen geworden.

Israël heeft stappen gezet om aanbestedingen voor meer dan 1.200 woningen in de eerste fase van het project te dekken. Het bredere E1-plan omvat ongeveer 3.400 woningen, volgens recente rapportages en rechtenorganisaties.

De Europese Unie heeft al verklaard dat de uitvoering van het project de Westelijke Jordaanoever zou fragmenteren en Oost-Jeruzalem zou isoleren, wat de territoriale continuïteit die nodig is voor een toekomstige Palestijnse staat verder zou ondermijnen. In augustus heeft de EU Israël opgeroepen om de aanbesteding in te trekken en het E1-project evenals andere initiatieven voor uitbreiding van nederzettingen stop te zetten.

De voormalige Europese functionarissen stellen nu dat er sterkere actie vereist is. Ze roepen de Europese Commissie op om maatregelen voor te bereiden die gericht zijn op financiële instellingen en andere dienstverleners die betrokken zijn bij E1 en andere nederzettingen, terwijl ze ook proberen de handel tussen de EU en Israëlische nederzettingen te voorkomen.

Oproepen tot strengere EU-maatregelen

De groep steunt ook voorstellen om de handelsgerelateerde bepalingen van de EU-Israël Associatieovereenkomst op te schorten. De ondertekenaars willen dat deze kwesties worden behandeld tijdens de volgende vergadering van EU-buitenlandse ministers, die zij identificeren als 12 oktober.

Hun interventie benadrukt de verdeeldheid binnen de Europese Unie over hoe te reageren op het Israëlische nederzettingsbeleid. Terwijl sommige lidstaten nationale maatregelen hebben aangenomen met betrekking tot nederzetting-gerelateerde activiteiten, beschuldigen de voormalige functionarissen Duitsland en Italië ervan herhaaldelijk sterkere actie op EU-niveau tegen te werken.

De oproep weerspiegelt een breder debat binnen Europa over hoe ver de unie economische en diplomatieke instrumenten moet gebruiken als reactie op ontwikkelingen in de Westelijke Jordaanoever.

Een project dat verbonden is met de toekomst van Jeruzalem en de Westelijke Jordaanoever

De E1-ontwikkeling is bijzonder controversieel vanwege de locatie. De geplande bouw ligt in een corridor die Jeruzalem verbindt met Ma’ale Adumim en wordt al lange tijd door tegenstanders gezien als een potentieel obstakel voor het behoud van een aaneengeschakeld Palestijns gebied.

De Israëlische regering heeft het bredere E1-plan in 2025 goedgekeurd na jaren van politieke en diplomatieke weerstand. De eerste grote aanbesteding, die 1.234 woningen dekte, werd in augustus 2026 geopend. Een tweede aanbesteding bracht vervolgens het aantal eenheden dat onder aanbestedingen valt op 3.401.

De tijdlijn is ook politiek gevoelig geworden in Israël. Op 27 september kondigde het kantoor van de Israëlische procureur-generaal een vertraging aan met betrekking tot het aanbestedingsproces te midden van bezorgdheid dat het project een probleem zou kunnen worden in de campagne voorafgaand aan de parlementaire verkiezingen op 27 oktober.

Uitbreiding van nederzettingen blijft een grote internationale geschil

Israël controleert de Westelijke Jordaanoever sinds 1967, en de Israëlische nederzettingen zijn daar in de daaropvolgende decennia uitgebreid. De Europese Unie en vele andere regeringen beschouwen de nederzettingen als in strijd met het internationale recht, terwijl opeenvolgende Israëlische regeringen verschillende niveaus van nederzettingontwikkeling hebben nagestreefd.

De omvang van de nederzettingspopulatie is ook aanzienlijk toegenomen. Ongeveer 500.000 Israëlische kolonisten wonen nu in de Westelijke Jordaanoever naast ongeveer drie miljoen Palestijnen, exclusief Oost-Jeruzalem.

Voor de voormalige Europese functionarissen vertegenwoordigt het E1-project een test van de bereidheid van de EU om haar uitgesproken steun voor een tweestatenoplossing om te zetten in concrete beleidsmaatregelen.

Hun oproep plaatst de Europese bloc daarom onder hernieuwde druk om te beslissen of haar reactie op de uitbreiding van nederzettingen voornamelijk diplomatiek moet blijven of verder moet reiken naar handel, financiën en sancties.