Trumps wetenschapsbeleid treft Nederlands onderzoek en datatoegang

Wednesday 14 May 2025 - 16:16

Wetenschappers en academici in heel Nederland voelen de gevolgen van het beleid van de Amerikaanse president Donald Trump. Onderzoeksfinanciering droogt op, belangrijke datasets verdwijnen en samenwerking met Amerikaanse collega's wordt steeds moeilijker, zo blijkt uit nieuw onderzoek.

Uit een onderzoek van nieuwswebsite Nu.nl , onderzoeksbureau Investico, De Groene Amsterdammer en hogeronderwijsnieuwsbureau HOP blijkt dat één op de drie van de 210 ondervraagde onderzoekers al directe gevolgen ondervindt in de dagelijkse werkzaamheden.

Veertien van hen gaven aan dat de samenwerking met Amerikaanse partners was stopgezet, terwijl 26 respondenten aangaven dat geplande bezoeken of conferenties in de VS waren uitgesteld, geannuleerd of van vorm waren veranderd.

Meer dan twintig respondenten gaven aan dat de financiering voor hun onderzoek was weggevallen of onzeker was geworden. Onder hen is virologieprofessor Marion Koopmans, wiens twee onderzoeken naar behandelingen voor covid en andere infecties stil kwamen te liggen nadat de Amerikaanse financiering abrupt werd stopgezet.

Naast de financiering meldde een op de vijf getroffen onderzoekers dat belangrijke databronnen niet langer toegankelijk zijn. Zeventien zeiden dat software of datasets die essentieel zijn voor hun werk, verdwenen waren of niet langer werden bijgewerkt. Dit probleem is met name acuut bij medisch onderzoek naar hiv en infectieziekten.

Epidemioloog Sanne Peters van het UMC Utrecht vertelde Nu.nl dat ze zag dat gegevens verdwenen uit het Amerikaanse programma Demographic and Health Surveys, dat de openbare gegevensuitwisseling heeft stopgezet. Ze verloor de toegang tot informatie voor een onderzoek naar transgenders en een dataset over de seksuele geaardheid van jongeren. "In Trumps Amerika zijn er maar twee geslachten", zei ze.

In het klimaatonderzoek is de situatie net zo lastig. De National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), verantwoordelijk voor oceaan- en weergegevens, verwijdert in stilte datasets of laat ze verouderd achter, aldus Nu.nl.

Voor volgend jaar staan er bezuinigingen van 1,3 miljard dollar gepland. Zonder deze gegevens "zullen stormen en orkanen moeilijker te voorspellen zijn", aldus Sjoerd Groeskamp van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ).

Actie

Ondanks de groeiende bewustwording ondernemen de Nederlandse universiteiten weinig gecoördineerde actie, aldus Nu.nl.

Sommige instellingen, zoals de Universiteit Leiden en de Erasmus Universiteit, hebben informatiesessies georganiseerd of contactpunten aangewezen, maar de meeste hebben geen duidelijke strategie.

De Universiteit Maastricht zei bijvoorbeeld dat ze ‘geen directe gevolgen’ zag van het Amerikaanse beleid, hoewel drie onderzoekers van de instelling aan Nu.nl vertelden dat ze hun financiering waren kwijtgeraakt, waren afgesneden van samenwerkingen en geen toegang meer hadden tot essentiële gegevens.

Vorige maand lieten verschillende Nederlandse wetenschappelijke instituten weten dat ze een lijst aan het samenstellen zijn van academische gegevens die mogelijk beschermd moeten worden als de Amerikaanse overheid de banden met Amerikaanse instellingen of projecten verbreekt.

De overheid heeft bovendien een fonds van 25 miljoen euro opgericht om buitenlandse wetenschappers naar Nederland te halen.