Saoedi-Arabië: Trump koppelt civiele nucleaire energie aan normalisatie met Israël

Het Amerikaans-Saoedische nucleaire dossier gaat een nieuwe fase in. De Amerikaanse president Donald Trump heeft een overeenkomst voor civiele nucleaire samenwerking met Saoedi-Arabië naar het Congres gestuurd, waarmee officieel de parlementaire beoordelingsperiode is geopend zoals voorzien in de Amerikaanse wetgeving. Maar de toekomst van de tekst blijft nauw verbonden met een ander, veel politiekere dossier: de normalisatie van de betrekkingen tussen Riyad en Israël.

De overeenkomst, die in juli werd ondertekend door de Amerikaanse minister van Energie, Chris Wright, en de Saoedische minister van Energie, prins Abdulaziz bin Salman, heeft als doel een juridische basis te creëren voor een civiele nucleaire samenwerking van meerdere decennia. De tekst moet onder andere de deelname van Amerikaanse bedrijven aan de ontwikkeling van het Saoedische nucleaire programma vergemakkelijken.

Een beoordeling van 90 dagen in het Congres

De overdracht van het document aan het Congres is een stap die is voorzien in de Atomic Energy Act. De parlementariërs hebben een periode van 90 sessiedagen om de overeenkomst te beoordelen en kunnen proberen zich ertegen te verzetten met een gezamenlijke resolutie. Bij gebrek aan verwerping volgens de voorgeschreven procedure kan de tekst in werking treden.

Deze stap kan echter aanzienlijke debatten in Washington teweegbrengen. Verschillende gekozen vertegenwoordigers en specialisten op het gebied van non-proliferatie vragen zich met name af welke garanties er zijn om te voorkomen dat civiele nucleaire technologieën en capaciteiten uiteindelijk kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van een militair programma.

De volledige inhoud van de overeenkomst die naar het Congres is gestuurd, is geclassificeerd, wat ook de vragen rond de specifieke bepalingen voedt. Het aangekondigde kader voorziet echter in een langdurige civiele nucleaire samenwerking en een belangrijke rol voor Amerikaanse bedrijven in de ontwikkeling van de Saoedische sector.

Amerikaanse reactoren in het hart van het project

Industrieel gezien opent het partnerschap aanzienlijke perspectieven voor de Amerikaanse nucleaire sector. De overeenkomst moet Amerikaanse bedrijven in staat stellen deel te nemen aan het Saoedische nucleaire programma, met name met perspectieven rond de technologie van de AP1000-reactoren.

Het project past binnen de ambitie van Riyad om een civiele nucleaire capaciteit te ontwikkelen om te voldoen aan zijn energiebehoeften en zijn economie verder te diversifiëren. Voor Washington vertegenwoordigt het ook een kans om de aanwezigheid van de Amerikaanse industrie op een nucleaire markt die zich naar verwachting zal ontwikkelen, te versterken. Het Amerikaanse ministerie van Energie presenteert de overeenkomst als een partnerschap van meerdere miljarden dollars en meerdere decennia.

Maar de energiecomponent is slechts een deel van het dossier. De mogelijkheden met betrekking tot uraniumverrijking hebben zorgen gewekt bij non-proliferatie-specialisten. Informatie die in juli werd gepubliceerd, wees op een pad dat Saoedi-Arabië in staat zou stellen bepaalde verrijkingscapaciteiten te ontwikkelen als onderdeel van zijn civiele programma.

Trump koppelt nucleaire energie nu aan Israël

Het meest gevoelige element van het dossier blijft echter diplomatiek. Donald Trump heeft duidelijk aangegeven dat de uitvoering van de nucleaire overeenkomst afhankelijk is van een normalisatie van de betrekkingen tussen Saoedi-Arabië en Israël in het kader van de Abraham-akkoorden. Het Witte Huis heeft bevestigd dat de positie van de Amerikaanse president niet is veranderd.

Deze eis geeft de tekst een reikwijdte die veel verder gaat dan civiele energie samenwerking. Voor de Trump-administratie kan de nucleaire overeenkomst zo een hefboom worden om een diepere transformatie van de betrekkingen tussen de belangrijkste machten in het Midden-Oosten te bevorderen.

De Abraham-akkoorden, die tijdens het eerste mandaat van Donald Trump werden gelanceerd, hebben geleid tot de vestiging of normalisatie van betrekkingen tussen Israël en verschillende Arabische landen, waaronder de Verenigde Arabische Emiraten, Bahrein en Marokko. Een eventuele toetreding van Saoedi-Arabië zou een belangrijke diplomatieke vooruitgang betekenen, gezien het politieke en religieuze gewicht van het koninkrijk in de Arabische en moslimwereld.

Riyad houdt de Palestijnse kwestie centraal

Het belangrijkste obstakel blijft de Saoedische positie ten aanzien van de Palestijnse kwestie. Riyad stelt dat normalisatie met Israël moet gepaard gaan met een geloofwaardige en onomkeerbare vooruitgang richting de oprichting van een Palestijnse staat. Deze eis is versterkt in de context van de oorlog in Gaza die in oktober 2023 is uitgebroken.

De Amerikaanse voorwaarde en de Saoedische positie bevinden zich dus in het hart van een complexe diplomatieke vergelijking. Washington wil de nucleaire samenwerking en de strategische betrekkingen met Riyad gebruiken om een normalisatie met Israël te bevorderen, terwijl het koninkrijk garanties op politiek gebied rond de Palestijnse kwestie zoekt voordat het deze stap zet.

Het dossier bevindt zich zo op het kruispunt van drie belangen: de Amerikaanse industriële belangen, de Saoedische energieambities en de diplomatieke herstructurering van het Midden-Oosten.

Een overeenkomst die meerdere jaren van onderhandelingen verlengt

De nucleaire samenwerking tussen Washington en Riyad is geen geheel nieuw initiatief. Donald Trump had al gewerkt aan een soortgelijk project tijdens zijn eerste mandaat. De administratie van Joe Biden had vervolgens de gesprekken voortgezet, terwijl ook zij probeerde een eventuele overeenkomst in een bredere dynamiek van normalisatie tussen Saoedi-Arabië en Israël te plaatsen.

De onderhandelingen hadden een nieuwe dimensie gekregen voordat de oorlog in Gaza de regionale evenwichten verstoorde. Sindsdien is de Saoedisch-Israëlische normalisatie politiek gezien veel moeilijker geworden.

Een politieke strijd in Washington staat voor de deur

De overdracht van de tekst aan het Congres betekent dus niet dat de overeenkomst definitief is verworven. De parlementariërs zullen de implicaties op het gebied van veiligheid, non-proliferatie en Amerikaanse buitenlandse politiek moeten beoordelen.

De kwestie van nucleaire garanties zal bijzonder gevoelig zijn. De critici wijzen met name op de mogelijkheid dat Riyad capaciteiten kan ontwikkelen die verband houden met de nucleaire brandstofcyclus, terwijl sommige functionarissen en experts vrezen dat een dergelijke ontwikkeling de risico's van proliferatie in het Midden-Oosten zou kunnen vergroten.

Voor Donald Trump bestaat de uitdaging er nu in om gelijktijdig twee dossiers voort te stuwen die niet noodzakelijkerwijs hetzelfde tijdschema volgen: politieke en parlementaire goedkeuring voor nucleaire samenwerking verkrijgen, terwijl hij Saoedi-Arabië naar een normalisatie met Israël duwt.

De overeenkomst komt zo in een beslissende fase. De toekomst ervan zal net zozeer afhangen van de debatten in het Amerikaanse Congres als van de evolutie van de posities van Riyad, Jeruzalem en Washington over de Palestijnse kwestie en de veiligheidsarchitectuur van het Midden-Oosten.