Parkinson-kaart van Nederland toont complexe risicofactoren

Friday 23 January 2026 - 13:15

Het risico op het ontwikkelen van de ziekte van Parkinson lijkt hoger te zijn bij mannen, mensen met een academische graad en mensen die in het noorden van Nederland wonen, volgens nieuw onderzoek van de universiteiten Utrecht en Radboud.

De onderzoekers brachten gevallen van Parkinson in kaart aan de hand van gegevens van 2017 tot 2022 om te laten zien waar de ziekte het vaakst voorkomt. Ze waarschuwen echter dat het risico op het ontwikkelen van Parkinson zich over decennia opbouwt en dat de kaart slechts een momentopname van de huidige gevallen weergeeft.

"De geografische verspreiding van de ziekte van Parkinson op het moment van de diagnose komt niet duidelijk overeen met de verspreiding van potentiële risicofactoren, zoals luchtvervuiling of bepaalde vormen van landbouw," aldus de onderzoekers.

“De luchtkwaliteit in het noorden van Nederland is bijvoorbeeld relatief goed. Dat wil niet zeggen dat er geen verband is met omgevingsfactoren. Elke omgevingsfactor op zich heeft slechts een beperkte impact, maar omdat bijna iedereen eraan blootgesteld wordt, kunnen ze gezamenlijk een belangrijke rol spelen.”

Volgens hen is verder onderzoek op individueel niveau nodig om te achterhalen waarom een bepaalde persoon de ziekte ontwikkelt.

"Het risico op het ontwikkelen van Parkinson hangt af van wat je eet, waar je werkt en wat je inademt gedurende een periode van jaren", vertelde Radboud-professor Bas Bloem aan Trouw. "Mensen verhuizen, veranderen van dieet en baan, en de wereld om ons heen verandert. Er is ook een genetische link, die naar schatting zo'n 15% bedraagt."

Mannen hebben een grotere kans om de ziekte van Parkinson te ontwikkelen dan vrouwen. Dit kan komen doordat mannen vaker worden blootgesteld aan schadelijke stoffen op het werk, terwijl vrouwen mogelijk door hun hormonen beschermd zijn tegen hersenschade.

Levensstijlfactoren, zoals roken, kunnen verklaren waarom mensen met een hogere sociaaleconomische positie een grotere kans hebben om de ziekte te ontwikkelen. Rokers hebben een lager risico, maar de reden hiervoor is nog onduidelijk.

In Nederland lijden momenteel zo'n 63.000 mensen aan de ziekte van Parkinson. De afgelopen jaren kregen gemiddeld 3.724 mensen de diagnose, een cijfer dat stabiel is gebleven, aldus de onderzoekers.