Marokko verkiezingen 2026: PAM leidt terwijl opkomst sterk daalt

De wetgevende verkiezingen van Marokko op 23 september hebben een nieuwe parlementaire balans opgeleverd, terwijl het bredere politieke landschap van het land herkenbaar blijft. De Partij voor Authenticiteit en Moderniteit (PAM) kwam naar voren als de grootste kracht in de Tweede Kamer, terwijl de Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (PJD) een aanzienlijke herstel heeft doorgemaakt en de opkomst onder de niveaus van eerdere verkiezingen is gedaald.

De voorlopige resultaten die zijn aangekondigd door minister van Binnenlandse Zaken Abdelouafi Laftit tonen aan dat de PAM 97 van de 395 zetels in de Kamer heeft gewonnen. De Nationale Rally van Onafhankelijken (RNI) volgde met 66 zetels, terwijl Istiqlal 65 zetels veroverde. De PJD behaalde 54 zetels, gevolgd door de Volksbeweging met 29 en de Socialistische Unie van Volkskrachten met 26.

PAM leidt terwijl de parlementaire kaart verandert

Het resultaat plaatst de PAM aan de top van de nieuwe Tweede Kamer, voor de RNI en Istiqlal. De drie partijen waren leden van de zittende regeringsmeerderheid, wat betekent dat de verkiezingen hun relatieve parlementaire gewicht hebben veranderd zonder hen uit het centrum van het coalitieproces te verwijderen.

De volgende regering moet nog worden gevormd. De officiële verkiezingskalender van Marokko stelt dat de vorming van een nieuwe regering en de benoeming van een regeringsleider zullen volgen op de validatie van de verkiezingsresultaten.

De verdeling van de zetels biedt politieke partijen een aanzienlijk andere parlementaire rekensom om mee te werken. Buiten de drie leidende formaties vertegenwoordigen de 54 zetels van de PJD een aanzienlijke stijging vergeleken met het resultaat van 2021, terwijl de MP, USFP, PPS en UC parlementaire vertegenwoordiging behouden.

PJD keert terug naar het centrum van de parlementaire oppositie

Een van de duidelijkste veranderingen betreft de PJD, die in 2021 een grote verkiezingsnederlaag had geleden. Het resultaat van 2026 van 54 zetels herstelt de partij naar een veel grotere parlementaire aanwezigheid.

De nieuwe configuratie omvat ook de Linkse Alliantie, die acht zetels heeft gewonnen, wat de parlementaire kamer een andere georganiseerde politieke stem van links geeft. De Democratische en Sociale Beweging heeft ook acht zetels behaald.

Deze verdeling zou de diversiteit van standpunten die in parlementaire debatten worden vertegenwoordigd kunnen vergroten, zelfs als de precieze rol van elke partij zal afhangen van de allianties en parlementaire groeperingen die naar voren komen na de validatie van de resultaten.

Opkomst wordt een centraal vraagstuk

De andere bepalende figuur van de verkiezingen is de deelname.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken meldde aanvankelijk een nationale opkomst van 38,02% toen de stembureaus op 23 september sloten. De voorlopige resultaten die de volgende dag werden aangekondigd, gaven de deelname op 38,08%. Dit in vergelijking met 50,86% in 2021 en 42,27% in 2016. Bijna zes miljoen kiezers namen deel aan de verkiezingen van 2026.

De cijfers geven aan dat een meerderheid van de geregistreerde kiezers geen stem heeft uitgebracht. Het officiële kiezersregister bevatte 15.801.162 geregistreerde kiezers, waarbij mensen van 18 tot 24 jaar 4% van het electoraat uitmaakten en degenen van 25 tot 34 jaar 15% vertegenwoordigden.

Het opkomstcijfer alleen geeft echter niet aan waarom mensen wegbleven van de stembureaus. Politieke desinteresse, persoonlijke omstandigheden, onvrede met partijen en andere factoren kunnen allemaal de verkiezingsdeelname beïnvloeden. Claims dat onthouding een opzettelijke politieke boodschap vormt, blijven daarom interpretaties in plaats van een officiële verklaring van stemgedrag.

Een jongere kiezersgroep blijft een bijzondere uitdaging

De leeftijdsstructuur van het kiezersregister heeft een andere dimensie toegevoegd aan de discussie over deelname. Officiële cijfers tonen aan dat kiezers van 18 tot 24 jaar slechts 4% van de geregistreerde kiezers vertegenwoordigden, terwijl die van 60 jaar en ouder meer dan 29% uitmaakten.

Deze cijfers meten de opkomst per leeftijd niet, dus ze kunnen op zichzelf niet aantonen dat jongere burgers op een lager niveau hebben deelgenomen dan oudere kiezers.

Ze benadrukken echter wel het belang van jeugdregistratie en politieke deelname in de langdurige relatie tussen burgers en politieke instellingen.

Parlementaire oppositie staat voor een nieuwe test

De sterkere vertegenwoordiging van de PJD en de aanwezigheid van de Linkse Alliantie zouden oppositiekrachten meer ruimte kunnen geven om het regeringsbeleid binnen het parlement uit te dagen.

De mate van die invloed zal afhangen van hoe parlementaire groepen zich organiseren, welke partijen in de regering blijven en hoe de nieuwe meerderheid uiteindelijk wordt samengesteld.

De verkiezingskalender bevestigt dat het politieke proces niet is geëindigd met de aankondiging van de voorlopige resultaten. De resultaten moeten door het validatieproces gaan voordat de volgende regering formeel wordt ingesteld.

Voorbij de cijfers

De verkiezingen van 2026 presenteren daarom twee ontwikkelingen tegelijk: een herverdeling van zetels onder gevestigde politieke krachten en een aanzienlijke daling van de verkiezingsdeelname.

De 97 zetels van de PAM geven het de grootste parlementaire aanwezigheid in de voorlopige resultaten, terwijl de RNI en Istiqlal tot de drie grootste partijen blijven behoren. De terugkeer van de PJD naar 54 zetels verandert de balans aan de oppositiezijde, en de Linkse Alliantie voegt een andere parlementaire aanwezigheid toe.

De moeilijkere vraag betreft de relatie tussen het nieuwe parlement en de kiezers die niet hebben deelgenomen. Met bijna 62% van de geregistreerde kiezers die op basis van het voorlopige opkomstcijfer geen stem hebben uitgebracht, zal de volgende parlementaire termijn zich ontvouwen tegen een achtergrond van relatief lage verkiezingsdeelname.

Voor de partijen die zich voorbereiden op de volgende fase, is de uitdaging daarom niet beperkt tot het vormen van een parlementaire meerderheid. Het betreft ook hoe politieke instellingen reageren op de verwachtingen van de burgers en hoe deelname kan worden volgehouden tussen de ene verkiezing en de andere.