Marokko verkent kansen en uitdagingen bij het opbouwen van een nationale defensie-industrie

Marokko streeft ernaar een nationale defensie-industrie te ontwikkelen die in een groeiend deel van zijn militaire behoeften kan voorzien en de afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers kan verminderen. De strategie is gericht op het benutten van de bestaande industriële expertise van het land, vooral in de lucht- en autobouw, terwijl lokale capaciteiten in onderhoud van militaire uitrusting, droneproductie en andere defensiegerelateerde technologieën worden ontwikkeld.

Een rapport dat in oktober 2026 is gepubliceerd door de Duitse Konrad Adenauer Stichting en de Global Governance and Sovereignty Foundation onderzoekt de kansen die Marokko heeft, naast de financiële, technische en personeelsuitdagingen die de ontwikkeling van een duurzame nationale defensiesector kunnen vertragen.

Een belangrijke stap werd gezet in juli 2020 met de aanneming van Wet nr. 10.20, die een wettelijk kader heeft vastgesteld waarmee particuliere bedrijven militaire uitrusting, wapens en munitie kunnen produceren onder licentie, veiligheids toezicht en exportcontrolevereisten. Het kader creëerde een basis voor deelname van de particuliere sector, hoewel het opbouwen van een concurrerende industriële basis meer vereist dan alleen wetgeving.

In plaats van vanaf nul te beginnen, is Marokko van plan gebruik te maken van gevestigde industriële toeleveringsketens en technische expertise. Onderhoud van vliegtuigen en de productie van kleine onbemande luchtvaartuigen behoren tot de gebieden die zijn geïdentificeerd als potentiële instapmogelijkheden, waardoor lokale bedrijven ervaring kunnen opdoen voordat ze zich richten op complexere productieactiviteiten.

Het land ontwikkelt ook twee industriële zones die zijn gewijd aan defensiegerelateerde activiteiten, met een totale oppervlakte van 675 hectare. Het initiatief staat onder toezicht van de Société de gestion des zones industrielles de défense (SGZID), die de militaire huisvesting en uitrustingsagentschap en MEDZ, een dochteronderneming van de Marokkaanse Caisse de dépôt et de gestion groep, samenbrengt.

De eerste zone, gelegen in Nouaceur nabij de luchtvaartcluster van Casablanca, beslaat 75 hectare en is bedoeld voor onderhoud van vliegtuigen, avionica en aanverwante systemen. De tweede, die 600 hectare beslaat in Sidi Yahya El Gharb in de regio Rabat, is ontworpen voor zware industrieën en de productie van munitie.

Deze locaties zullen naar verwachting erkende bedrijven voorzien van industriële infrastructuur, douanefaciliteiten en belastingvoordelen. Hun nabijheid tot bestaande luchtvaart- en autobezorgers kan ook de overdracht van civiele productie-expertise naar defensieproductie vergemakkelijken. De effectiviteit van het initiatief zal afhangen van de mogelijkheid om investeringen aan te trekken, gekwalificeerde industriële partners te beveiligen en betrouwbare vraag naar lokaal geproduceerde producten te ontwikkelen.

Onderhoud van militaire vliegtuigen is een van de meest directe kansen. De kosten van het bedienen en onderhouden van militaire uitrusting gedurende de levensduur kunnen aanzienlijk zijn, waardoor lokale onderhouds-, reparatie- en revisiecapaciteiten strategisch en economisch waardevol zijn. Het ontwikkelen van dergelijke diensten kan Marokko helpen technische kennis binnen de landsgrenzen te behouden en de noodzaak te verminderen om uitrusting voor bepaalde onderhoudsoperaties naar het buitenland te sturen.

Het Maintenance Aero Maroc (MAM) project op de luchtmachtbasis Benslimane is een belangrijk initiatief op dit gebied. De geplande faciliteit beslaat ongeveer 15.000 vierkante meter en omvat het Amerikaanse defensiebedrijf Lockheed Martin, Sabena Aerospace, onderdeel van de Blueberry Group, en MAM. Het is bedoeld om onderhouds-, reparatie- en modificatiediensten te bieden voor de F-16 gevechtsvliegtuigen en C-130 Hercules militaire transportvliegtuigen van de Koninklijke Marokkaanse Strijdkrachten.

Naast het voldoen aan binnenlandse behoeften, zou het project kansen kunnen creëren om militaire operators elders in Afrika te bedienen, afhankelijk van de toekomstige vraag, certificeringen en contractuele afspraken. Het kan ook helpen Marokkaanse ingenieurs en leveranciers expertise te ontwikkelen in technische procedures en kwaliteitsnormen die vereist zijn voor militaire luchtvaart, wat mogelijk meer geavanceerde industriële activiteiten in de toekomst kan ondersteunen.

Kleine drones vertegenwoordigen een ander potentieel groeigebied. Hun ontwerp en assemblage kunnen, in sommige toepassingen, afhankelijk zijn van commercieel beschikbare elektronische componenten, wat kansen creëert voor binnenlandse bedrijven om systemen te ontwikkelen die geschikt zijn voor surveillance- en tactische missies. Het opbouwen van lokale expertise op dit gebied kan fabrikanten meer flexibiliteit geven om producten aan te passen aan operationele vereisten en, in de loop van de tijd, exportmarkten te verkennen.

Het rapport bespreekt ook de potentiële voordelen van het gebruik van componenten die niet onder de Amerikaanse International Traffic in Arms Regulations, of ITAR, vallen. Dergelijke keuzes kunnen bepaalde licentievereisten verminderen, maar ze verwijderen niet de noodzaak om te voldoen aan andere toepasselijke exportcontrole-, veiligheids- en handelsregels.

Marokko heeft al een industriële basis die deze ambities zou kunnen ondersteunen. De luchtvaartsector omvat meer dan 140 bedrijven, terwijl de autobezorgindustrie een breed netwerk van leveranciers en technisch personeel heeft ontwikkeld. Sommige van deze capaciteiten kunnen overdraagbaar zijn naar defensieproductie, maar militaire productie vereist over het algemeen strengere beveiligings-, traceerbaarheid-, certificering- en kwaliteitscontroleprocedures dan veel civiele toepassingen.

De overgang brengt echter aanzienlijke financiële uitdagingen met zich mee. Bedrijven die de defensiesector betreden, moeten mogelijk apparatuur upgraden, productieprocessen aanpassen en gespecialiseerde certificeringen verkrijgen. Deze investeringen kunnen moeilijk terug te verdienen zijn wanneer militaire orders beperkt in volume, onregelmatig of afhankelijk zijn van lange inkoopcycli. Bedrijven die gewend zijn aan civiele productie in hoge volumes, kunnen daarom terughoudend zijn om aanzienlijke middelen te investeren zonder duidelijkere vooruitzichten op duurzame vraag.

Het tekort aan gespecialiseerde ingenieurs is een andere grote zorg. Defensiefabrikanten moeten concurreren met gevestigde luchtvaart- en autobezorgbedrijven om technisch talent, terwijl het vertrek van bekwame Marokkaanse professionals naar andere landen het beschikbare personeelsbestand verder kan verminderen. Zonder gerichte training en aantrekkelijke loopbaanmogelijkheden kan de uitbreiding van de industriële infrastructuur alleen niet de capaciteiten opleveren die nodig zijn om een nationale defensiesector te ondersteunen.

Om deze obstakels aan te pakken, beveelt het rapport gespecialiseerde opleidingsprogramma's, duidelijkere loopbaanpaden en maatregelen aan om gekwalificeerde ingenieurs te werven en te behouden. Het benadrukt ook het belang van een voorspelbare stroom van orders, zodat bedrijven investeringen kunnen plannen, productie-ervaring kunnen opbouwen en geleidelijk hun concurrentievermogen kunnen verbeteren.

Een ander voorstel is om een speciale instantie op te richten om de vereisten van de Koninklijke Marokkaanse Strijdkrachten te coördineren met de productiecapaciteiten van binnenlandse bedrijven. Geïnspireerd door de Franse Algemene Directie van Wapens, zou een dergelijk orgaan militaire behoeften kunnen vertalen in industriële doelstellingen, samenwerking tussen de strijdkrachten en particuliere bedrijven kunnen aanmoedigen en helpen bij het ontwikkelen van test- en certificeringsfaciliteiten.

Het rapport pleit ook voor een geleidelijke verhoging van de militaire orders die bij gekwalificeerde binnenlandse leveranciers worden geplaatst. Consistente inkoop kan bedrijven helpen hun productieprocessen te verbeteren, een staat van dienst op te bouwen en zich voor te bereiden op mogelijke uitbreiding naar internationale markten. Lokale inkoop zou echter compatibel moeten blijven met operationele vereisten, kwaliteitsnormen, kosten en de betrouwbaarheid van apparatuur.

Het bredere doel van Marokko is om een defensie-industriebasis op te bouwen die in staat is militaire uitrusting in eigen land te onderhouden, een groeiend deel van de behoeften van de strijdkrachten te leveren en uiteindelijk producten voor buitenlandse klanten te ontwikkelen. Het bereiken van deze ambitie vereist gecoördineerde vooruitgang op het gebied van financiering, technologieoverdracht, ontwikkeling van het personeelsbestand, industriële certificering en inkoopplanning.

De centrale boodschap van het rapport is dat juridische hervormingen en speciale industriële zones slechts het begin zijn. Een duurzame defensie-industrie hangt af van het omzetten van deze fundamenten in een geïntegreerd productie-ecosysteem dat wordt ondersteund door geschoolde professionals, langetermijninvesteringen, betrouwbare vraag en samenwerking tussen publieke instellingen en particuliere bedrijven.