Marokko loopt jaarlijks minstens 7,8 miljard dirham aan rampverliezen, waarschuwt Wereldbank

Natuurrampen kosten de Marokkaanse economie jaarlijks minstens 7,8 miljard dirham, volgens de Wereldbank. Dit cijfer weerspiegelt echter slechts een deel van een veel bredere blootstelling. In het projectbeoordelingsdocument voor zijn geïntegreerde programma voor risicobeheer en veerkracht, gepubliceerd in maart 2016, schetst de instelling een land waar overstromingen, aardbevingen, kustafkalving en een opwarmend klimaat samenkomen in snelgroeiende steden en een dunne financiële veiligheidsnet.

Overstromingen, de duurste bedreiging

Overstromingen zijn goed voor ongeveer 60% van de economische schade door rampen in Marokko, waardoor ze de grootste bron van verlies zijn. De inzet wordt verhoogd door wat er op het spel staat: in 2013 werd de infrastructuur en gebouwen die blootgesteld waren aan natuurrampen geschat op ongeveer 2.700 miljard dirham, of ongeveer 84.000 dirham per inwoner.

De historische gegevens bevestigen dit. Tussen 2000 en 2013 heeft het land 13 grote overstromingen doorgemaakt, die 263 mensen het leven kostten en meer dan $427 miljoen aan directe materiële schade veroorzaakten. Tanger (2008), de Gharb-regio (2009) en vooral Guelmim (2014) springen eruit. De overstromingen in Guelmim lieten 47 doden achter en de verliezen werden geschat op bijna $600 miljoen.

Een seismisch geheugen dat niet is vervaagd

Aardbevingen zijn de andere grote bedreiging. De aardbeving van Agadir in 1960, gemeten op een magnitude van 5,8, kostte toch bijna 12.000 mensen het leven, verwondde 25.000 en verwoestte het grootste deel van de stad. In 2004 trof een aardbeving van 6,4 magnitude Al Hoceïma, waarbij 628 levens verloren gingen, meer dan 1.000 mensen gewond raakten en ongeveer $400 miljoen kostte.

De Wereldbank beschouwt het seismische risico als hoog in verschillende regio's. Steden zoals Fez en Tanger, dicht bij de grens tussen de Afrikaanse en Europese tectonische platen, zouden sterkere bevingen kunnen ervaren.

Stedelijke groei verhoogt de inzet

Demografie verergert het probleem. In 2013 woonde meer dan 20 miljoen van de 33,8 miljoen inwoners van Marokko in steden, en de stedelijke bevolking zou naar verwachting tegen 2030 met meer dan vier miljoen groeien. Een groot deel van die uitbreiding concentreert zich langs de kust, waar de belangrijkste economische centra van het land zich bevinden.

Als gevolg hiervan waarschuwt het rapport dat 42% van de Marokkaanse kustlijn tegen 2030 sterk blootgesteld zou kunnen zijn aan afkalving en overstromingen. Casablanca illustreert de trend: de bevolking van 3,3 miljoen zou tegen die tijd meer dan vijf miljoen kunnen bedragen, een stijging van meer dan 50%, waarbij een deel van de groei waarschijnlijk zal plaatsvinden in gebieden die blootgesteld zijn aan risico's.

Klimaatverandering als risicomultiplicator

Klimaatprojecties voegen een extra laag toe. Een regionale temperatuurstijging van 2 tot 4 graden Celsius zou hittegolven verergeren en de watervoorraden onder druk zetten. Onder een scenario van 2 graden zou extreme hitte bijna 30% van de zomermaanden in een groot deel van het Midden-Oosten en Noord-Afrika kunnen beïnvloeden. Met Tanger als voorbeeld, citeert het document een zeespiegelstijging van ongeveer 35 centimeter tegen het einde van de eeuw, zelfs als de opwarming beperkt blijft tot 1,5 graden. De zomerse neerslag in sommige binnenlandse gebieden zou met wel een derde kunnen afnemen.

De armen dragen de zwaarste last

De studie benadrukt ook hoe ongelijk rampen zich verspreiden. Vermogen in handen van de armste 20% van de bevolking is 69% kwetsbaarder dan dat van niet-arme huishoudens, deels omdat hun rijkdom voornamelijk fysiek is en gemakkelijk kan worden vernietigd, en deels omdat ze weinig toegang hebben tot financiële middelen.

Slechts 5% van de arme huishoudens heeft toegang tot enige vorm van financiering, vergeleken met 17% van de niet-arme huishoudens, wat hun vermogen om een schok op te vangen sterk beperkt.

Verzekeringsdekking is een ander zwak punt. Op het moment van de beoordeling bleef de bescherming tegen de economische gevolgen van rampen, buiten bepaalde grote particuliere industriële en commerciële activa, grotendeels inadequate. De Wereldbank noemt deze kloof als een van de belangrijkste factoren die de kwetsbaarheid van het land verergeren.

Van noodhulp naar preventie

Marokko heeft geleidelijk een meer gestructureerde reactie opgebouwd. Sinds 2008 werkt het samen met de Wereldbank aan een geïntegreerde aanpak die natuurrampen, energieprijsvolatiliteit en landbouwrisico's dekt, een partnerschap dat is verschoven naar preventie en veerkracht.

Onder de genoemde prestaties zijn geografische informatiesystemen voor het in kaart brengen en beoordelen van risico's. Ze maken analyse op nationaal niveau mogelijk van aardbevingen, overstromingen, tsunami's, droogtes en aardverschuivingen, en helpen de langetermijn economische impact te beoordelen om het overheidsbeleid te begeleiden.

Het programma was ontworpen om op deze momentum voort te bouwen. Met een totaalbudget van $258 miljoen, waarvan $200 miljoen van de Wereldbank en $58 miljoen van Marokko, was het gepland van april 2016 tot december 2021 onder het ministerie van Binnenlandse Zaken en het ministerie van Economie en Financiën. Het doel was om het institutionele kader voor het financieren van risicoreductie te verbeteren en de financiële veerkracht van de getroffen bevolkingsgroepen te versterken.

Toch merkt de Wereldbank op dat risicobeheer in Marokko al lange tijd lijdt onder institutionele fragmentatie en een grotendeels reactieve houding. Reacties volgden doorgaans op rampen, via noodprogramma's gericht op getroffen gebieden, in plaats van een coherente nationale preventiestrategie. Overstappen van crisisbeheer naar anticipatie, concludeert het rapport, is nu de centrale uitdaging om het Koninkrijk veerkrachtiger te maken tegen toekomstige rampen.