Marokko en Egypte leiden Afrika's verschuiving naar afval-naar-energie en biogas

De afvalbeheeruitdaging in Afrika wordt steeds meer gekoppeld aan de energiebehoeften van het continent, waarbij overheden en particuliere bedrijven manieren verkennen om organisch afval, stortgas en andere residuen om te zetten in bruikbare energie.

Marokko en Egypte behoren tot de landen die worden uitgelicht voor ontwikkelingen op dit gebied, terwijl Zuid-Afrika, Kenia en verschillende andere Afrikaanse staten de regelgeving en stimulansen versterken die gericht zijn op het uitbreiden van biogas, recycling en andere vormen van afvalherstel.

Marokko gaat verder met een groot project in Casablanca

Marokko is bezig met een grootschalig afval-naar-energieproject in Casablanca, waar een consortium van Butec en Kanadevia Inova een belangrijk contract voor engineering, inkoop en constructie heeft binnengehaald, volgens de informatie in het bronrapport.

Het project plaatst afvalherstel binnen de bredere inspanningen van Marokko om het afvalbeheer te verbeteren en de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Naast elektriciteitsproductie kunnen dergelijke faciliteiten deel uitmaken van een bredere strategie om het volume afval dat moet worden afgevoerd te verminderen, terwijl waarde wordt gehaald uit materialen die anders zouden worden weggegooid.

De ontwikkeling in Casablanca illustreert ook de groeiende rol van de particuliere sector in het bouwen van infrastructuur die afvalbehandeling met energieproductie kan koppelen.

Egypte creëert een specifiek kader voor afvalgebaseerde energie

Egypte heeft een andere route gekozen door een specifieke elektriciteitsinkooptarief in te voeren voor energie die wordt opgewekt uit gemeentelijk vast afval, stortbiogas en rioolslib.

Onder het kader dat in het rapport wordt beschreven, zijn lokale autoriteiten verantwoordelijk voor het leveren van de grondstoffen die door projecten nodig zijn, zonder extra kosten voor de exploitanten op te leggen. Deze aanpak is bedoeld om meer zichtbaarheid voor investeerders te bieden, terwijl de ontwikkeling van afvalafgeleide elektriciteit wordt aangemoedigd.

Het Egyptische model toont het belang aan van regelgevende kaders om afval-naar-energieprojecten commercieel levensvatbaar te maken, vooral in markten waar infrastructuurinvesteringen een belangrijke vereiste blijven.

Verbranding blijft een onderwerp van debat

De uitbreiding van afval-naar-energie technologieën is niet zonder controverse.

Een rapport gepubliceerd door ESI Afrika en doorgegeven door Earthlife Africa's Sustainable Energy and Climate Change-initiatief heeft zorgen geuit over de milieugevolgen van een sterke afhankelijkheid van afvalverbranding. Critici beweren dat het behandelen van afval voornamelijk als brandstof de prikkels kan verminderen om afvalgeneratie te voorkomen, de sortering te verbeteren en recycling uit te breiden.

Het alternatief dat in het rapport wordt gepromoot, is een sterkere focus op afvalvermindering en scheiding voordat behandeling plaatsvindt. Anaerobe vergisting wordt benadrukt als een optie voor organisch afval, omdat het biogas kan genereren en tegelijkertijd een organisch residu kan produceren dat als compost kan worden gebruikt.

Onder deze aanpak wordt afvalbeheer onderdeel van een circulaire economie model in plaats van simpelweg een energieproductieproces.

Zuid-Afrika bouwt een regelgevend fundament voor biogas

Zuid-Afrika heeft ook beleid ontwikkeld dat gericht is op het verhogen van de energieherstel uit organisch afval.

Wijzigingen in de elektriciteitsregelgeving van het land in 2021 waren bedoeld om de aansluiting van biogasprojecten op het nationale elektriciteitsnet te vergemakkelijken. Ondertussen ging de afvalbeheerstrategie die in 2020 werd aangenomen, tegen de directe afvoer van organisch afval op stortplaatsen in, wat sterkere prikkels creëerde voor alternatieven zoals anaerobe vergisting.

Het regelgevend kader staat echter voor een financieringsuitdaging. Het rapport merkt op dat Zuid-Afrika nog geen ondersteuningsmechanismen heeft die vergelijkbaar zijn met enkele van de preferentiële tarieven en fiscale stimulansen die in landen zoals Zweden en Duitsland worden gebruikt.

Deze kloof benadrukt een breder probleem voor Afrikaanse energieovergangsprojecten: technologisch potentieel alleen garandeert geen investering zonder geschikte markten en beleidsomstandigheden.

Kenia versterkt zijn afvalbeheerregels

Kenia heeft ook zijn wetgevend kader uitgebreid.

Een duurzame afvalbeheerwet die in 2022 werd aangenomen, werd in november 2024 gevolgd door regels met betrekking tot uitgebreide producentenverantwoordelijkheid. De maatregelen leggen meer nadruk op het ontwerp van recycleerbare producten en op de verantwoordelijkheden van producenten gedurende de levenscyclus van goederen.

Dergelijke beleidsmaatregelen kunnen invloed hebben op de hoeveelheid en het type afval dat uiteindelijk beschikbaar is voor energieherstel. Betere sortering en recycling kunnen ook bepalen welke materialen geschikt zijn voor biologische behandeling, recycling of andere vormen van herstel.

Elders is de Reppie afval-naar-energie faciliteit in Ethiopië onderdeel geworden van het debat over hoe organisch afval moet worden behandeld, waarbij critici de zware afhankelijkheid van verbranding in plaats van scheiding en compostering in twijfel trekken.

De strijd tegen plasticvervuiling gaat door

Afval-naar-energiebeleid ontwikkelt zich naast inspanningen om plasticvervuiling te verminderen.

Rwanda, Nigeria, Guinee en Namibië hebben maatregelen ingevoerd of versterkt gericht op wegwerpplastics. Deze initiatieven richten zich op een ander deel van het afvalprobleem, maar delen een gemeenschappelijk doel: het verminderen van de milieubelasting die wordt veroorzaakt door materialen die moeilijk te beheren zijn na consumptie.

Voor Afrikaanse overheden wordt de uitdaging steeds meer een kwestie van het combineren van verschillende benaderingen in plaats van te vertrouwen op één enkele technologie. Preventie, recycling, compostering, anaerobe vergisting en energieherstel kunnen allemaal verschillende rollen spelen, afhankelijk van de samenstelling van het afval en de beschikbare infrastructuur.

Bio-energie breidt zich uit naarmate schoon koken beleid versnelt

Het debat over afval-naar-energie is ook verbonden met de bredere inspanning van Afrika voor schoner koken en bio-energie.

De beleidsanalyse van het Internationaal Energieagentschap van 2026 wijst op een snelle uitbreiding van initiatieven voor schoon koken en bio-energieprojecten op basis van organisch afval en methaanproductie. Meer dan 60 nieuwe beleidsmaatregelen werden in 2025 in Afrika geïntroduceerd, terwijl een grote meerderheid van de bevolking van het continent nog steeds geen toegang heeft tot oplossingen voor schoon koken.

Overheden gebruiken daarom belasting- en douanemaatregelen om alternatieve brandstoffen en apparatuur aan te moedigen. Kenia heeft de btw op bio-ethanol afgeschaft, Nigeria heeft belastingvrijstellingen verleend voor biogas en gerelateerde apparatuur, terwijl Oeganda en Tanzania douanerechten op energie-efficiënte kooktoestellen hebben afgeschaft.

Deze maatregelen tonen aan dat energie die uit afval is afgeleid, steeds meer wordt beschouwd als niet alleen een milieuvriendelijke oplossing, maar ook als onderdeel van bredere energie-toegangsbeleid.

Van afvalprobleem naar hulpbronnensstrategie

Het opkomende afval-naar-energie landschap in Afrika blijft divers. Marokko ontwikkelt belangrijke infrastructuur in Casablanca, Egypte gebruikt een specifiek elektriciteitstarief om afvalafgeleide generatie te ondersteunen, terwijl Zuid-Afrika en Kenia de regelgevende fundamenten voor organisch afvalherstel versterken.

Tegelijkertijd blijven milieuorganisaties vragen of verbranding een centrale plaats moet innemen in toekomstige afvalstrategieën. Hun zorgen benadrukken het belang van het verminderen van afval aan de bron, het verbeteren van de sortering en het ontwikkelen van circulaire-economie systemen naast energieherstel.

De richting van de Afrikaanse afvalsector wordt daarom gevormd door twee onderling verbonden drukpunten: de noodzaak om snel groeiende volumes afval te beheren en de zoektocht naar aanvullende energiebronnen. Hoe overheden deze doelstellingen in balans brengen - en welke technologieën ze kiezen om te ondersteunen - zal bepalen hoeveel van het afval van het continent uiteindelijk een hulpbron kan worden in plaats van een milieubelasting.