Marokko-Spanje: de energieafhankelijkheid wordt een strategische kwestie

Madrid heeft het bestaan van een plan ontkend om gas of elektriciteit als drukmiddel tegen Rabat te gebruiken. Maar de toename van analyses in Spanje die deze hypothese aansteken, brengt een bredere vraag naar voren: die van de energiekwetsbaarheid van Marokko en de noodzaak om zijn toegangspunten tot internationale markten te diversifiëren.

Madrid ontkent elk project van energiepressie

De Spaanse regering heeft op 18 augustus de informatie over een eventueel mechanisme dat bedoeld is om de energielinks met Marokko te benutten in een context van diplomatieke spanningen, verworpen.

Bronnen dicht bij de Moncloa, geciteerd door de Spaanse pers, hebben verzekerd dat geen enkele administratie is belast met het bestuderen van een scenario om druk uit te oefenen op Rabat via gas of elektrische interconnecties.

Deze ontkenning is een essentieel element om de situatie te begrijpen: er is tot op heden geen officieel identificeerbaar overheidsplan gepresenteerd als bestaand.

Maar parallel aan deze officiële positie hebben verschillende publicaties en verklaringen in Spanje de afgelopen weken een reflectie gevoed over de mogelijkheid om energie-infrastructuren te gebruiken in de machtsverhouding tussen de twee landen.

Samenwerkingsinfrastructuren in het hart van het debat

De energie-uitwisselingen tussen Marokko en Spanje zijn met name gebaseerd op de onderzeese elektrische interconnecties REMO I en REMO II.

Deze verbindingen spelen een rol in de elektriciteitsuitwisselingen tussen de twee netwerken en dragen bij aan de energie-integratie van Marokko met het Europese systeem.

Hun strategische belangrijkheid is echter in verschillende Spaanse media uitgebreid besproken sinds het begin van augustus.

Sommige commentatoren hebben deze infrastructuren gepresenteerd als een potentieel middel van druk. Anderen hebben daarentegen de aanzienlijke economische en diplomatieke gevolgen benadrukt die een onderbreking van de uitwisselingen met zich mee zou brengen.

De nuance is belangrijk: het bestaan van een potentiële kwetsbaarheid betekent niet dat er een politieke beslissing is genomen om deze te benutten.

Een reële afhankelijkheid, maar verre van totaal

Marokko als volledig afhankelijk van Spanje voor zijn elektriciteitsvoorziening presenteren zou echter overdreven zijn.

Het Koninkrijk beschikt over nationale productiecapaciteiten die zijn gebaseerd op een gediversifieerde energie-mix, waaronder thermische centrales, hernieuwbare energie, gas en hydraulische energie.

De elektriciteit die uit Spanje wordt geïmporteerd, vertegenwoordigt een variabel percentage van het Marokkaanse verbruik, afhankelijk van de periodes en de marktomstandigheden. Het vormt dus een element van het nationale energiesysteem, maar betekent niet dat Madrid de macht zou hebben om de elektriciteit van Marokko in zijn eentje af te sluiten.

Een onderbreking van de uitwisselingen zou echter gevolgen kunnen hebben voor de balans van het netwerk, de bevoorradingskosten en bepaalde economische activiteiten.

Een dubbelzijdig zwaard voor Madrid

Het gebruik van energie als drukmiddel zou niet zonder gevolgen zijn voor Spanje.

De interconnecties maken uitwisselingen in beide richtingen mogelijk en dragen bij aan de werking van een geïntegreerde energiemarkt. Een beslissing om de stromen duurzaam te onderbreken, zou dus ook Spaanse operators en economische belangen kunnen beïnvloeden.

Bovendien zou het de bilaterale relatie tussen Madrid en Rabat diepgaand kunnen verslechteren, terwijl de twee landen geleidelijk hun samenwerking op verschillende gebieden hebben versterkt.

Daarbij komen juridische, contractuele en Europese vraagstukken die een eventuele politieke inzet van de infrastructuren bijzonder complex zouden maken.

Het werkelijke onderwerp: de energie-autonomie van Marokko

Bovenop de huidige polemiek stelt het debat een strategische vraag voor Rabat: hoe ver moet de diversificatie van energiebronnen en aanvoerroutes gaan?

Deze problematiek betreft met name aardgas.

Marokko probeert al enkele jaren zijn toegang tot de internationale markt voor vloeibaar aardgas te versterken. Het doel is niet noodzakelijk om de ene afhankelijkheid door een andere te vervangen, maar om meerdere opties te hebben: import, opslag, regasificatie, transport en nationale productie.

Deze architectuur zou de blootstelling aan een eventuele onderbreking van een enkele aanvoerroute verminderen.

Nador West Med in het centrum van de verwachtingen

In dit perspectief neemt het project van de drijvende terminal Nador West Med een bijzondere plaats in.

De installatie moet Marokko in staat stellen rechtstreeks toegang te krijgen tot de internationale LNG-markt en een nieuwe toegangspoort voor aardgas te bieden.

Het project voorziet met name in een aangekondigde nominale capaciteit van ongeveer 5 miljard kubieke meter per jaar, met een verbinding naar bestaande en toekomstige gasinfrastructuren.

Op 2 februari 2026 had het Marokkaanse ministerie van Energietransitie echter de opschorting van de aanbestedingen aangekondigd, met verwijzing naar nieuwe gegevens en hypotheses.

In de huidige context wordt deze tijdlijn bijzonder nauwlettend in de gaten gehouden. Elke vertraging in de diversificatie van de infrastructuren kan worden geïnterpreteerd als het handhaven van een potentiële kwetsbaarheid, zelfs als er geen officiële bedreiging door Madrid wordt geformuleerd.

De afhankelijkheid niet verplaatsen

Diversificatie betekent echter niet simpelweg het bouwen van een nieuwe infrastructuur.

Als Marokko afhankelijk zou worden van een enkele terminal of een enkele gascorridor, zou de kwetsbaarheid niet verdwijnen: deze zou gewoon van locatie veranderen.

Een robuuste energie-strategie vereist dus meerdere toegangspunten, voldoende opslagcapaciteiten, onderling verbonden transportinfrastructuren en een gediversifieerde portefeuille van leveranciers.

Deze logica geldt ook voor elektriciteit, waar de ontwikkeling van hernieuwbare energie de blootstelling aan schommelingen in importen geleidelijk kan verminderen.

Een strategische waarschuwing meer dan een energiecrisis

Voorlopig is er niets dat erop wijst dat Spanje een energie-offensief tegen Marokko voorbereidt. De Spaanse regering heeft deze hypothese officieel verworpen.

De ware les van de polemiek ligt elders.

Het feit dat energie-infrastructuren publiekelijk kunnen worden gezien als drukmiddelen, herinnert aan hun strategische dimensie. Voor Rabat is de inzet dus minder om te reageren op een onmiddellijke bedreiging dan om de kwetsbaarheden die in een toekomstige crisis kunnen worden benut, duurzaam te verminderen.

De energiezekerheid hangt uiteindelijk niet alleen af van de hoeveelheid beschikbare elektriciteit of gas. Ze berust ook op de diversiteit van leveranciers, infrastructuren en aanvoerroutes.

In deze context zou de controverse rond de kabels tussen Marokko en Spanje kunnen dienen als een herinnering: een infrastructuur die is ontworpen om twee economieën dichter bij elkaar te brengen, wordt ook een element van macht zodra deze een belangrijke plaats inneemt in de energiebalans van een van de partners.