Huisvestingscrisis in Spanje leidt tot landelijke protesten tegen huren en uitzettingen

Tienduizenden mensen gingen op zaterdag 3 oktober de straat op in heel Spanje om sterkere bescherming voor huurders en een bredere reactie op de verslechterende crisis van de betaalbaarheid van woningen te eisen. De demonstraties volgden op de afwijzing door het Spaanse Congres van twee door de regering gesteunde huisvestingsdecreten, wat de frustratie onder huurdersorganisaties en woningactivisten vergrootte.

In Madrid werd de omvang van de mobilisatie een punt van discussie. De regeringsdelegatie schatte het aantal aanwezigen op ongeveer 70.000 mensen, terwijl organisatoren claimden dat ongeveer 500.000 mensen deelnamen. Ook in tientallen andere steden werden demonstraties georganiseerd, hoewel sommige geplande evenementen werden beïnvloed door slecht weer en sommige protesten leidden tot confrontaties met de politie.

De protesten hebben de betaalbaarheid van woningen opnieuw op de agenda van het nationale debat in Spanje geplaatst, waarbij campagnevoerders beweren dat stijgende huren, een beperkte voorraad en uitzettingen steeds meer druk uitoefenen op huishoudens.

Parlement wijst twee huisvestingsmaatregelen af

De demonstraties kwamen een dag nadat wetgevers twee decreten die door de regering van premier Pedro Sánchez waren ingediend, afwezen.

Het eerste pakket omvatte maatregelen gericht op het verlengen van bepaalde huurcontracten, het beschermen van kwetsbare huurders tegen uitzetting en het beperken van speculatieve aankopen door investeringsfondsen. Het werd verslagen met 178 stemmen tegen 172. Een tweede decreet dat automatische verlengingen voor huurovereenkomsten vaststelde, werd vervolgens verworpen met 184 stemmen tegen 166.

De automatische verlengingsmaatregel zou vereisen dat verhuurders kwalificerende huurovereenkomsten voor opeenvolgende periodes onder bepaalde voorwaarden verlengen. In gevallen waarin een verhuurder ervoor koos om een huurcontract niet voort te zetten zonder de wettelijke uitzonderingen te vervullen, zou de wetgeving compensatie vereisen ter waarde van minstens 12 maanden huur.

De parlementaire nederlaag weerspiegelde de oppositie van verschillende partijen, waaronder de Volkspartij (PP), Vox en Junts, terwijl het tweede decreet ook oppositie ondervond van de PNV, Coalición Canaria en UPN. Critici voerden aan dat verplichte verlengingen en compensatievereisten de huurvoorraad zouden kunnen verminderen of kleinere vastgoedbezitters zouden kunnen benadelen.

Een uitzetting wordt een nationaal symbool

Centraal in de mobilisatie staat de zaak van de 87-jarige Maricarmen Abascal, wiens uitzetting uit haar woning in Madrid na meer dan zeventig jaar een brede publieke reactie uitlokte.

Haar verwijdering werd een krachtig symbool voor woningcampagnevoerders, vooral nadat beelden van de oudere vrouw die uit het pand werd gehaald, openbaar werden uitgezonden. De zaak is sindsdien door huurdersorganisaties gebruikt om te benadrukken wat zij beschrijven als de kwetsbaarheid van langdurige huurders die geconfronteerd worden met sterk stijgende huisvestingskosten.

Volgens rapportage over de zaak had Abascal te maken met een aanzienlijke huurverhoging voor het appartement, terwijl ze leefde van een staatspensioen. Het geschil werd vervolgens een brandpunt voor een bredere campagne die meer bescherming voor huurders eiste.

Campagnevoerders richten zich op huren, toerisme en speculatieve investeringen

Woningorganisaties zeggen dat het probleem veel verder gaat dan individuele uitzettingen. Ze roepen op tot sterkere limieten op huurverhogingen, striktere controles op kortetermijnverhuur voor toeristen en meer investeringen in publiek eigendom woningen.

Huurdersgroepen hebben ook zorgen geuit over de rol van investeringsfondsen en de uitbreiding van toeristische accommodaties in buurten waar bewoners steeds moeilijker betaalbare langdurige woningen kunnen vinden. Hun campagne omvat eisen voor langere termijn huurzekerheid en maatregelen gericht op het vertragen van wat zij beschrijven als de verdrijving van bewoners uit gevestigde gemeenschappen.

De tekort aan betaalbare woningen in Spanje heeft deze zorgen versterkt. Het land heeft een relatief kleine voorraad publiek eigendom huurwoningen, terwijl de huurkosten de afgelopen tien jaar aanzienlijk zijn gestegen. Het Europese woningdebat heeft zich steeds meer gericht op de kloof tussen vraag en beschikbare woningen in grote Spaanse stedelijke gebieden.

Druk op de regering-Sánchez neemt toe

De schaal van de mobilisatie van zaterdag heeft de druk op de coalitieregering van Sánchez vergroot, die nu voor de uitdaging staat om de woningproblemen aan te pakken zonder voldoende parlementaire steun voor de twee verworpen decreten.

Sánchez maakte een onverwachte verschijning in het Congres voor de stemmen van vrijdag en drong er bij de parlementaire groepen op aan om politieke berekeningen opzij te zetten en de huisvestingsmaatregelen te steunen. De regering heeft de wetgeving gepresenteerd als onderdeel van een poging om huurders te beschermen en te reageren op de groeiende sociale druk over huisvestingskosten.

Oppositiepartijen hebben een andere positie ingenomen en betoogd dat sommige voorstellen van de regering de eigendomsrechten zouden kunnen ondermijnen, verhuurders zouden kunnen ontmoedigen om woningen te verhuren of een al beperkt huurmarkt verder zouden kunnen beperken.

Het geschil is daarom ontwikkeld tot een breder debat over hoe Spanje zijn woningtekort moet aanpakken: door sterkere huurdersbescherming en regulering, door verhoogde bouw en aanbod, of door een combinatie van maatregelen.

Huurdersbeweging bedreigt verdere mobilisatie

Voor de organisatoren zijn de demonstraties van zaterdag onwaarschijnlijk het einde van de campagne. De Spaanse huurdersbeweging heeft de mogelijkheid van verdere landelijke protesten en discussies over een algemene staking opgeworpen, met als doel de huisvesting centraal te houden in de politieke agenda.

In Madrid zei Valeria Racu, woordvoerster van de Madrid Huurdersunie, dat de beweging van plan is om politieke leiders onder druk te blijven zetten, ongeacht welke partij aan de macht is. De organisatie heeft de mobilisatie gekaderd als een reactie op wat zij beschouwen als een groeiende kloof tussen publieke eisen en parlementaire beslissingen.

Met Spanje dat een andere belangrijke verkiezingsperiode nadert, wordt huisvesting steeds meer een bepalende politieke kwestie. De demonstraties tonen aan dat het geschil niet langer beperkt is tot parlementaire debatten: huren, uitzettingen en toegang tot huisvesting zijn zaken van directe mobilisatie voor bewoners in het hele land.