Het blijvende mysterie rond de dood van Dag Hammarskjöld

10:47

De dood van Dag Hammarskjöld, de tweede Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties, blijft een van de meest blijvende mysteries in de geschiedenis van de internationale organisatie. Hammarskjöld kwam om het leven op 18 september 1961, toen de Douglas DC-6 die hem en leden van zijn entourage vervoerde neerstortte nabij Ndola, toen nog in Noord-Rhodesië, tijdens een diplomatieke missie naar Congo.

Hammarskjöld reisde om Moïse Tshombe te ontmoeten, de leider van de secessionistische autoriteiten in Katanga, terwijl hij probeerde een wapenstilstand te onderhandelen en het escalerende conflict in het pas onafhankelijke Congo te verminderen. De Verenigde Naties hadden het jaar ervoor een vredesoperatie in het land ingezet, en Hammarskjöld had verschillende reizen naar de regio gemaakt in een poging een politieke oplossing te ondersteunen.

Het vliegtuig stortte kort na middernacht in de nacht van 17-18 september neer. Hammarskjöld en 14 van de 15 andere mensen die hem vergezeldden, kwamen om het leven bij de crash, terwijl de enige overlevende, sergeant Harold Julien, enkele dagen later aan zijn verwondingen overleed. Het vliegtuig werd gevonden nabij Ndola, in het huidige Zambia.

De eerste onderzoeken schreven de ramp grotendeels toe aan pilotenfouten, maar de omstandigheden rond de crash wekten al snel twijfels en concurrerende verklaringen. Een onderzoek van de Verenigde Naties in 1962 onderzocht verschillende mogelijkheden, waaronder menselijke fouten, sabotage en een externe aanval, maar concludeerde dat het beschikbare bewijs onvoldoende was om de verschillende hypothesen te bevestigen of definitief uit te sluiten.

In de daaropvolgende decennia stelden getuigen en onderzoekers vragen over meldingen van een ander vliegtuig in de buurt, mogelijke flitsen aan de hemel en beweringen dat de DC-6 mogelijk was aangevallen voordat deze neerstortte. Deze verslagen droegen bij aan de aanhoudende speculatie dat het vliegtuig doelwit had kunnen zijn. Echter, geen van deze theorieën is definitief vastgesteld als de oorzaak van de crash.

De Verenigde Naties hebben het geval blijven onderzoeken naarmate er nieuwe informatie naar voren kwam. In de meest recente beoordeling, gepresenteerd in 2024 door Mohamed Chande Othman, de aangestelde Eminente Persoon om de omstandigheden rond de dood van Hammarskjöld te onderzoeken, werd een externe aanval of bedreiging nog steeds als een plausibele verklaring beschouwd. Tegelijkertijd stelde het rapport dat sabotage en onopzettelijke menselijke fouten ook mogelijk bleven, wat betekent dat het beschikbare bewijs geen definitieve oorzaak vaststelt.

Het laatste onderzoek identificeerde ook mogelijk significant materiaal dat nog steeds door lidstaten kan worden vastgehouden. Volgens de Verenigde Naties omvat dit mogelijke onderschepte communicatie, informatie over de militaire capaciteiten van de strijdkrachten in Katanga en de aanwezigheid van buitenlandse paramilitaire of inlichtingendiensten in de regio ten tijde van de crash. Het onderzoek concludeerde dat het bijna zeker was dat enige relevante informatie nog niet was onthuld.

De dood van Hammarskjöld had ook een blijvende impact op de Verenigde Naties en op de geschiedenis van de internationale diplomatie. Hij ontving postuum de Nobelprijs voor de Vrede in 1961, waarmee hij een van de weinige secretarissen-generaal van de VN werd die deze onderscheiding ontving. De prijs erkende zijn inspanningen om de organisatie te versterken en vreedzame oplossingen voor internationale conflicten te bevorderen.

Meer dan zes decennia na de crash blijft de centrale vraag dus onbeantwoord: was de tragedie het resultaat van een ongeluk, sabotage of een externe aanval? De Verenigde Naties blijven oproepen om relevante informatie beschikbaar te stellen, terwijl ze erkennen dat het bestaande bewijs nog geen definitieve conclusie toelaat over wat er die nacht in september 1961 is gebeurd.